Znalezienie najodpowiedniejszego słowa to jedna z drobnych przyjemności w pracy tłumacza. Kiedy jednak trudno umieścić je w zdaniu, z pomocą przychodzi słownik kolokacji.
Kawa czarna, ale nie zmieszana. Czym są kolokacje?
Kolokacja to powszechnie używane zestawienie słów, którego znaczenie wynika ze znaczeń poszczególnych wyrazów, np. unieść brew. Ta rozłączność znaczeń odróżnia kolokację od idiomu, którego znaczenie jest niezależne od dosłownych znaczeń tworzących go słów, np. złota rączka.
Warto sprawnie posługiwać się kolokacjami, ponieważ poprawna frazeologia jest jednym z wyraźniejszych wyznaczników płynności języka. Każde potknięcie na tym polu jest oczywiste dla (w miarę uważnych) rodzimych użytkowników danego języka.
“You shall know a word by the company it keeps.”
– John Rupert Firth
Trudność polega na tym, że zasady tworzenia kolokacji wymykają się wszelkim regułom. Jedynie długo zdobywane wyczucie językowe pozwala stwierdzić, czy nietypowe połączenie będzie odebrane jako zgrabny zabieg stylistyczny, czy jako zwykły błąd.
Słowniki kolokacji angielskich
W celach treningowych lub po doraźną pomoc frazeologiczną najłatwiej jest sięgnąć po odpowiednie słowniki. Ich przewaga nad przeszukiwaniem anglojęzycznej sieci za pomocą operatorów polega na tym, że korpusy i zasady zgromadzone w słownikach pochodzą – przynajmniej teoretycznie – z rzetelnych i zweryfikowanych źródeł. Poniżej proponujemy trzy darmowe słowniki kolokacji online, które funkcjonalnością zasłużyły na swoją popularność.
Inspirassion
Interfejs Inspirassion wygląda jak narzędzie do spełniania językowych marzeń. Znajdzie dla nas nie tylko kolokacje z przymiotnikami, przysłówkami czy czasownikami. Możemy także wybrać porównania, metafory, słowa o podobnym polu znaczeniowym, a nawet rymy! Słabszą stroną jest ograniczonej wielkości korpus oraz fakt, że na dobrą sprawę nie wiadomo z czego tenże korpus się składa. Pozostaje korzystać z głową.
Ozdic
Ozdic to prawdopodobniej najbardziej znany słownik kolokacji w języku angielskim. Jego mocne strony to godny zaufania korpus oparty o British National Corpus (istotna informacja dla pracujących przede wszystkim w British English) i przejrzysta zawartość. Trzeba jednak zaznaczyć, że ostatnie informacje o aktualizacjach pochodzą z 2016 roku, a wyszukiwane połączenia często nie są wyczerpujące.
Flax
Flax to nieco bardziej złożone narzędzie niż poprzednie dwa. Działa w oparciu o korpusy BNC (British National Corpus) i BAWE (British Academic Written English), zasilone dodatkowo trzema milionami stron udostępnionych przez anglojęzyczną Wikipedię. Stworzony głównie do nauki kolokacji może służyć również za doraźną pomoc językową. Mocną stroną Flaxa jest przede wszystkim wysoce konfigurowalny system przeszukiwania i rozbudowy kolokacji.
A co z polskim?
Niestety na chwilę obecną w polskiej sieci funkcjonuje bardzo niewiele narzędzi zbliżonych do powyższych. Oprócz tradycyjnych, drukowanych słowników i przeszukiwania z operatorami możemy wspomóc się kolokatorem do Narodowego Korpusu Języka Polskiego, dostępnym pod adresem http://nkjp.uni.lodz.pl/collocations.jsp. Kiedy nie goni nas czas, w wersji papierowej w pracy nad polszczyzną pomoże chociażby „Słownik dobrego stylu czyli wyrazy które się lubią” autorstwa Mirosława Bańki.
